«ATEGI existituko ez balitz, sortu egin beharko litzateke» | Edorta Herce

Ramón Amasorrainen eta Elías Pagaldairen testigantzek ATEGIren lehen urratsetara eta proiektuaren sendotze-prozesura hurbildu gintuzten. Txema Gisasolak, berriz, interkooperazioa asmo bat izatetik benetako proiektu partekatu bihurtzeko egindako bidea azaldu zigun.

Edorta Herceren esperientziak kontakizun horri jarraipena ematen dio. Bere testigantzak erakusten du urteetan eraikitako harreman, gaitasun eta konfiantza horiek guztiak funtsezkoak izan direla ziurgabetasun handiko uneei erantzuteko. Pandemia, energia-krisia, Ukrainako gerra eta munduko logistika-kateen kolapsoa iritsi zirenean, interkooperazioa ez zen kontzeptu abstraktu bat izan: kooperatibak babesteko benetako tresna bihurtu zen.

Elektronika-osagaietatik abiatutako harremana

Edortak 2008ko urtarrilean ezagutu zuen ATEGI, MONDRAGONeko Osagaien Dibisioan lerro zuriko zuzendari gisa lanean hasi zenean.

Garai hartan, Copreci, Eika, Fagor Electrónica eta Orkli kooperatiben artean elektronika-osagaiak erosteko talde bat sortzeko prozesuan parte hartu zuen. Erosketaren eta interkooperazioaren esparruan egindako lehen urrats horiek ATEGIrekin harreman zuzena izatera eraman zuten.

Txema Gisasola ATEGIko zuzendari nagusia zen orduan. Bien artean jarri zuten abian E-COM, Electronic Components Purchasing Group izeneko erosketa-taldea. Taldeak lanean jarraitzen du gaur egun, eta beste kooperatiba batzuk ere batu zaizkio urteetan zehar.

Esperientzia hark ATEGI sakonago ezagutzeko aukera eman zion Edortari. Hala ere, geroago erakundera gerturatu zenean, harrituta geratu zen egiten ari zen lanaren benetako irismenarekin.

“Harrituta geratu nintzen ATEGI zenbat proiektutan, zenbat arlotan eta zenbat eremutan ari zen kooperatibei eta bezeroei laguntzen.”

Kanpotik ezagutzen zuen erakundea, baina barrutik ohartu zen ATEGIren jarduera ez zela erosketa bateratuetara mugatzen. Hainbat arlotan sortutako ezagutza, merkatuarekiko harremanak eta kooperatiben beharrei erantzuteko gaitasuna proiektu askoz zabalago baten parte ziren.

Krisiak ereduaren balioa agerian utzi zuenean

Edortaren ATEGIko gerentzia ziurgabetasun handiko urteekin bat etorri zen. COVID-19aren ondoren Ukrainako gerra hasi zen, eta gasaren zein elektrizitatearen prezioek izugarri egin zuten gora.

Energia-kontratu asko hautsi ziren egun batetik bestera. Kalte ekonomikoaz gain, une batzuetan hornidura elektrikoa bera ere arriskuan egon zen. Energia modu intentsiboan erabiltzen duten industria-enpresentzat, elektrizitaterik gabe geratzea ez da kostu-arazo hutsa: jarduera etetea ekar dezake.

“Oso une gogorrak izan ziren. Zorionez, egoerari aurre egin genion eta bizirik atera ginen.”

Gasaren kasuan, aurrez negoziatutako kontratu onek gainkostu handienetako batzuk saihesteko aukera eman zuten. Epe luzera eraikitako erosketa-estrategiak eta merkatuaren ezagutzak babes erreal bihurtu ziren krisiaren unerik gogorrenetan.

Aldi berean, pandemiak munduko logistika geldiarazi zuen. Jarduera berriro abiatu zenean, eskariaren gorakadak hornidura-kateak kolapsatu zituen. Itsas garraioaren kostuak laukoiztu, boskoiztu eta, kasu batzuetan, hamar aldiz handitu ziren.

Egoera hartan ere, kooperatiben bolumen bateratuak eta ATEGIk ontzi-enpresekin urteetan landutako harreman estrategikoek eragina arintzea ahalbidetu zuten.

Edortarentzat, esperientzia horrek agerian utzi zuen zer esan nahi duen ATEGI bezalako erakunde bat izateak:

“Egoera zailetan, ATEGI bezalako erakunde bat edukitzea sekulako abantaila dela ikusi genuen.”

Txema Gisasolak azaldutako interkooperazioa, beraz, proba erabakigarri baten aurrean jarri zen. Eta urteetan eraikitako harremanek, bolumenek eta ezagutza partekatuak erakutsi zuten benetako balioa zutela enpresek gehien behar zuten unean.

Bezeroari begira eraikitako erakundea

Krisi handiez harago, Edortak ATEGIren eguneroko lanaren ezaugarri bat nabarmentzen du: bezeroarekiko orientazioa.

ATEGIko taldearen egitekoa ez da soilik merkatuak aztertzea edo erosketa-baldintza lehiakorrak lortzea. Kooperatiben eta bezeroen beharrak ulertzea, haien ondoan egotea eta arazo bakoitzari erantzuteko aukerak eraikitzea ere bada.

“ATEGIko taldea bezeroari eta kooperatibei begira dago. Argi daukagu zerbitzua eman eta lagundu egin behar dugula.”

Ikuspegi horrek jarraipena ematen dio aurreko gerenteek hasitako bideari. ATEGIren etapa bakoitza aurrekoaren gainean eraiki da: lehenik harremanak sortuz, gero jarduera eta zerbitzuak sendotuz, ondoren interkooperazioa egituratuz eta, azkenik, gaitasun kolektibo hori enpresen erronka estrategikoetara bideratuz.

Jasangarritasuna, hurrengo erronka partekatua

Edortak jasangarritasuna identifikatzen du gaur egungo gizartearen eta enpresen erronka nagusietako bat bezala. Energia, gainera, aktibo estrategikoa bihurtu da: kostuari, horniduraren segurtasunari eta ingurumen-inpaktuari zuzenean lotuta dago.

Arlo horretan ere, ATEGIk interkooperazioa proiektu zehatz bihurtzeko gaitasuna erakutsi du.

Txema Gisasolaren garaian, ATEGIren bitartez, MONDRAGONek Euskadiko parke fotovoltaiko handienean parte hartzea lortu zuen. Ondoren, Edortaren etapan, beste urrats bat egin zen: hamabost kooperatibak elkarrekin parke fotovoltaiko bat eraikitzea.

Proiektuak hiru helburu uztartzen ditu: energia prezio lehiakorrean eskuratzea, horniduraren zati bat bermatzea eta jasangarritasunean aurrera egitea.

Baina badu laugarren dimentsio bat ere: kooperatiba bakoitzak bere kabuz nekez egin zezakeena elkarlanean gauzatzeko aukera.

“Interkooperaziorik gabe, horrelako proiektu bat ezinezkoa izango litzateke. ATEGIren lanak sekulako eragina du, bai enpresetan, bai gure gizartean.”

Horrela, interkooperazioak beste heldutasun-maila bat lortzen du. Jada ez da soilik erosketak bateratzea edo kostuak optimizatzea. Etorkizuneko erronkei erantzuteko inbertsioak, ezagutza eta konpromisoak partekatzea ere bada.

Lidergo exekutibotik zaintza instituzionalera

Edortak ATEGIko gerentzia utzi zuenean, MONDRAGONeko Osagaien Dibisioko lehendakaritza hartu zuen. Hala ere, ez zuen ATEGIrekin zuen lotura erabat eten nahi izan.

Bere ustez, ATEGI bezalako proiektu batek egonkortasuna behar du, baina baita interkooperaziorako aukera berriak identifikatzen jarraitzea ere. Horregatik, proiektuari beste eginkizun batetik lotuta jarraitzea proposatu zuen.

Amaia Ramosek lidergo exekutiboa hartu zuen, eta Edortak ikuspegi errektoretik laguntzen jarraitu zuen. Bi rolak desberdinak dira: eguneroko kudeaketak erabakiak hartu eta proiektua aurrera eramatea eskatzen du; gobernantzak, berriz, norabidea zaintzea, egonkortasuna ematea eta epe luzeko ikuspegia bermatzea.

Trantsizio horrek ATEGIren historiaren beste ezaugarri bat islatzen du: etapa bakoitzak aurrekoaren esperientzia jasotzen du, baina lidergo berriari bere bidea egiteko aukera ere ematen dio.

Edortaren testigantzak erakusten du ATEGI ez dela soilik 25 urtean zehar hazi den erakunde bat. Krisiak iristen direnean kooperatibak babesten dituen sare bat da; jasangarritasuna bezalako erronkak proiektu partekatu bihurtzen dituen tresna; eta enpresa bakoitzaren gaitasunak indar kolektibo batean biltzen dituen lankidetza-eredua.

Horregatik, ATEGIren esanahia esaldi bakarrean laburtzeko eskatzen zaionean, Edortak ez du zalantzarik:

“ATEGI existituko ez balitz, sortu egin beharko litzateke.”